Σήμερα, τη δεύτερη Κυριακή των Νηστειών μνήαν επιτελούμεν του εν Αγίοις πατρός ημών Γρηγορίου Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης του Παλαμά. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς έζησε στο δέκατο-τέταρτο αιώνα μετά Χριστόν. Απόρηψε τα του κόσμου όταν ήταν δώδεκα χρονών και έγεινε μοναχός στο Άγιον Όρος κάτω από έναν άγιο γέροντα τον Νικόδημο. Ο Νικόδημος τον οδηγούσε σε νοερά προσευχή και γι’ αυτό αξιόθηκε να δει ένα όραμα της Παναγίας που τον δέχθηκε υπό την σκέπη της και του υποσχέθηκε να είναι προστάτης του. Μετά που πέθανε ο γέροντάς του έγεινε ηγούμενος της Ιεράς Μονής Εσφηγμένου, η οποία μέχρι της σήμερον αποτελεί φάρος της Ορθοδόξου ημών πίστεως. Μετά που έζησε στην έριμο για πολλά χρόνια χειροτονήθηκε ιερέας και έπειτα Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης και εξυπηρέτησε την Εκκλησία από αυτή τη θέση.
Υπέφερε διωγμούς κατά το ρήμα του Αποστόλου Παύλου πάντες οἱ θέλοντες εὐσεβῶς ζῆν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ διωχθήσονται. Για είκοσι τρία χρόνια υπέφερε διωγμούς από του Θεομάχους αιρετικούς. Τότε εμφανίστηκε στην Εκκλησία ένας αιρετικός ονόματι Βαρλαάμ από την Καλαβρία της Ιταλίας. Αυτός ο Βαρλαάμ ήταν εναντίον της ασκήσεως του Ησυχασμού. Με λίγα λόγια ο Ησυχασμός είναι ένας τρόπος προσευχής που οι οπαδοί του λένε την ευχή «Κύριε Ιησού Χριστέ· Υιέ του Θεού, ελέησόν με» ακατάπαυστα, και άμα είναι, αξιόνονται να δούνε το άκτιστον Φως του Θεού. Αυτός ο Βαρλαάμ δεν πίστεψε ότι μπορεί να δει κανείς το άκτιστον Φως του Θεού, είπε ότι ήταν κτιστό και επείγηο το Φως που βλέπουν και όχι το άκτιστον Φως του Θεού. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς δήλωσε επισήμως ότι τούτο το Φως είναι το αυθεντικό άκτιστο Φως του Θεού. Το ίδιον Φως εν τω οποίω λάμπουν οι Άγιοι εν τη Βασιλεία των Ουρανών. Το ίδιον Φώς εις το οποίο έλαμπε ο Χριστός στην Μεταμόρφωσί Του επί το Όρος του Θαβώρ. Επέμεινε ότι το Φως ήτανε η ενέργια του Θεού και όχι η Ουσία Του. Έτσι, ο Άγιος Γρηγόριος εισήγαγε εις την Θεολογίαν της Εκκλησίας την διάκρισι μεταξύ της Ουσίας και των Ενεργίων του Θεού. Είπε ότι η Ουσία του Θεού είναι αόρατη και ακατανόητη ενώ οι Ενέργειές Του είναι ορατές και αντιληπτές. Ως εκ τούτου, μπορούμε να δούμε τον Θεό εν ταις ακτίσταις Ενεργίαις Του αλλά όχι εν τη Ουσία Του.
Ούτος ο Άγιος, ο Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, ο μέγας φωστήρ της Ορθοδοξίας, μετά από τους φοβερούς διωγμούς που υπέφερε από του αιρετικούς και νίκησε τους εχθρούς της Εκκλησίας, συλλήφθηκε απο τους Τούρκους και για ένα χρόνο έμεινε σκλάβος. Αλλά χρησιμοποιούσε την σκλαβιά του ως ευκαιρία να διδάξουν τους Τούρκους την Ορθοδοξία έως που λυτρόθηκε από τους Χριστιανούς και επέστρεψε στην έδρα του, την Θεσσαλονίκη εκεί που τέλειοσε τὸν καλὸν ἀγῶνα και έδωσε την ψυχή του στα χέρια του Θεού. Και τώρα αγάλλεται αιωνίως μέσα στο άτκιστον Φως με τους Αγγέλους και του υπολοίπους Αγίους, και πρεσβεύει απαύστως υπέρ ημών.
Η Εκκλησία έβαλε τον Άγιον Γρηγόριον τον Παλαμά εδώ μέσα στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή διότι ήταν υπέρμαχος της νοεράς προσευχής. Πρέπει κάθε ‘μέρα , κάθε ώρα εάν μπορούμε να λέμε το «Κύριε Ιησου Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησόν με.» Και ίσος μπορούμε να δούμε και ειμείς το άκτιστον Φως του Θεού δια πρεσβιών του εν Αγίοις Πατρός ημών Γρηγορίου Αρχ/που Θεσσαλονίκης του Παλαμά.
